Гадаад валютын нөөц 2026 оны 7 сарын байдлаар

Гадаад валютын улсын нөөц гэж юу вэ?

Гадаад валютын улсын нөөц нь манай улсын төлбөрийн тэнцэл, гадаад худалдаа, валютын ханш болон санхүүгийн тогтвортой байдлыг хамгаалах чухал хэрэгсэл юм. Монгол улсын хууль тогтоомжид зааснаар гадаад валютын улсын нөөц нь хэд хэдэн төрлийн өндөр хөрвөх чадвартай активаас бүрддэг.

Үүнд:

• Гадаад орны банк, санхүүгийн байгууллагад хадгалж байгаа мөнгөжсөн алт
• Бэлэн ба бэлэн бус хэлбэрээр байгаа чөлөөтэй хөрвөдөг гадаад валют
• Чөлөөтэй хөрвөдөг гадаад валютаар чөлөөтэй төлөгдөх вексель
• Гадаад орны Засгийн газар, төв банк, олон улсын санхүүгийн байгууллагаас гаргасан буюу баталгаажуулсан чөлөөтэй хөрвөдөг гадаад валютаар нэрлэсэн, түүгээр төлөгдөх бүх төрлийн үнэт цаас
• Олон улсын хэмжээнд гадаад валютын нөөцөд тооцогдох бусад актив

Дээрх активын гол зорилго нь өдөр тутмын төрийн зардлыг санхүүжүүлэхээс илүүтэй улсын гадаад төлбөр тооцоог тасралтгүй хийх, валютын зах зээлийн огцом эрсдэлийг бууруулах, гадаад өрийн төлбөрийг гүйцэтгэх чадварыг хадгалах явдал юм.

Тухайлбал, Монгол Улс импортын бараа, тоног төхөөрөмж, шатахуун (бензин) болон бусад үйлчилгээний төлбөрийг гадаад валютаар төлдөг. Мөн Засгийн газар, аж ахуйн нэгжүүдийн гадаад валютаар төлөх өр төлбөр, хүүгийн зардалд нөөцийн хангалттай байдал шууд хамаарна.

Нөөцийн хэмжээ их байх нь үндэсний валютын ханшийг автоматаар тогтвортой болгоно гэсэн үг биш. Харин эдийн засагт гадаад валютын эрэлт огцом нэмэгдэх үед төв банк нь зах зээлд тодорхой хэмжээгээр валют нийлүүлэх, төлбөрийн тэнцлийн дарамтыг даван туулах боломжтой болдог. Өөрөөр хэлбэл, гадаад валютын нөөц нь эдийн засгийн "санхүүгийн хамгаалалтын дэр" юм.

Нөөцийн хүрэлцээг үнэлэхдээ зөвхөн нийт дүнг харах нь хангалтгүй. Импортын хэдэн сарын хэрэгцээг нөхөх боломжтой эсэх, богино хугацаанд төлөгдөх гадаад өртэй харьцах хэмжээ, экспортын орлого болон валютын урсгалын тогтвортой байдал зэрэг үзүүлэлтийг хамтатган тооцдог. Иймээс гадаад валютын улсын нөөцийн өсөлт нь зөвхөн нэг тоон үзүүлэлт бус, Монгол улсын гадаад төлбөрийн чадвар, валютын зах зээлийн тогтвортой байдал, эдийн засгийн эрсдэлийг давах чадавхыг илэрхийлдэг чухал макро эдийн засгийн үзүүлэлт юм.